PL EN
Honorowa Nagroda SARP Wrocław 
dla Anny i Jerzego Tarnawskich 

28.09.g.17.00 piatek
Inauguracja DoFA i wernisaż prac konkursowych
Muzeum Architektury ul. Bernardyńska 5

05.10 g.18.00 piątek 
Zakończenie DoFA, 
wręczenie nagród konkursowych, bankiet / Muzeum Architektury ul. Bernardyńska 5



Anna i Jerzy Tarnawscy – Stare Miasto, elektronika i high-tech
Anna (1923) i Jerzy (1926) Tarnawscy – małżeństwo architektów, związanych zawodowo z Wrocławiem: oboje studiowali na tamtejszym Wydziale Architektury (Anna przyjechała do stolicy Dolnego Śląska z Wilna, Jerzy – z Warszawy), w 1952 roku rozpoczęli pracę w „Miastoprojekcie”. Brali udział w odbudowie Starego Miasta, a w drugiej połowie lat 60. opracowali koncepcję systemu małych ośrodków obliczeniowych, przeznaczonych do instalowania elektronicznych maszyn cyfrowych, która uzyskała nagrodę Polskiego Komitetu Automatycznego Przetwarzania Informacji. Specjalizacja w tej wówczas zupełnie nowej dziedzinie zowocowała projektem unikatowym na skalę kraju – za projekt Dolnośląskiego Centrum Diagnostyki Medycznej (Dolmed) architekci otrzymali wysokie państwowe odznaczenia: Srebrny Krzyż Zasługi dla Anny Tarnawskiej i Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski dla Jerzego Tarnawskiego. Są również laureatami nagród Komitetu do Spraw Urbanistyki i Architektury, nagród Miasta Wrocławia, a budynki ich autorstwa kilkakrotnie otrzymywały tytuł „Mistera Wrocławia”. W latach 80. pracowali w Algierze, a po przełomie '89 roku założyli własną pracownię architektoniczną (razem z córką Katarzyną Tarnawską i Jackiem Frąckiewiczem). Obecnie oboje są na emeryturze, mieszkają w zaprojektowanym przez siebie domu na wrocławskich Krzykach. Tarnawscy, podobnie jak większość młodych, wrocławskich architektów na początku lat 50., pracowali przy odbudowie Starego Miasta, rekonstruując detale i fasady, odtwarzając zniszczone pierzeje według wyidealizowanych, historyzujących wzorów – jednak ich pierwsza znacząca realizacja, czyli tzw. Plac Młodzieżowy (proj. 1954), stanowiący odcinek ul. Świdnickiej, wskazuje na chęć odejścia zarówno od dawnej ikonografii, jak i od obowiązującej ówcześnie socrealistycznej urbanistyki. Zespół (A. i J. Tarnawscy, W. Czerechowski, R. Jędrak i R. Natusiewicz) zaproponował ustawienie wzdłuż ulicy długiego bloku na planie litery E, znacznie cofniętego względem przedwojennej linii zabudowy: ul. Świdnicka została zdecydowanie poszerzona, przez co przed fasadą nowych budynków powstało reprezentacyjne przedpole. Uproszczony detal architektoniczny, zróżnicowane dachy oraz zaaranżowane od strony ul. Szewskiej duże zieleńce to elementy, które pozwalają uznać tę realizację za sugestywny przykład modernizacji socrealizmu i zapowiedź zmian, które miały nastąpić w 1956 roku. Manifestem nowoczesnej architektury i urbanistyki oraz próbą zdefiniowania w nowatorski i indywidualny sposób staromiejskiej przestrzeni jest natomiast zaprojektowane w 1957 roku osiedle przy pl. Nowy Targ - team A. i J. Tarnawscy, W. Czerechowski i R. Natusiewicz zaproponował całkowitą rezygnację z odtwarzania historycznej zabudowy na rzecz bazującej na powtarzalnych, prefabrykowanych segmentach utylitarnej architektury o kameralnej skali, nawiązującej do otoczenia. Ewenementem była opracowana dla tego rejonu koncepcja mieszkań o elastycznych planach, modyfikowanych według wskazówek przyszłych mieszkańców – z powodu odgórnych, normatywowych ograniczeń ten pomysł udało się zastosować tylko w pierwszym, eksperymentalnym budynku. Nowy Targ, obecnie zaniedbany i wzbudzający skrajne emocje, pozostaje wciąż jednym z najciekawszych w Polsce przykładów zdefiniowania na nowo historycznego kontekstu za pomocą autorskiej interpretacji obowiązującej ówcześnie urbanistyki spod znaku Karty Ateńskiej.
Zakończenie budowy tego osiedla zbiegło się  z rozpoczęciem w 1965 roku samodzielnej pracy Anny i Jerzego Tarnawskich nad siedzibą Zakładu Elektronicznych Technik Obliczeniowych (ZETO), również na Starym Mieście we Wrocławiu. Ukończony w 1969 biurowiec miał prestiżowy charakter – parter zaplanowano jako otwartą przestrzeń i przeznaczono dla elektronicznych maszyn cyfrowych (EMC), eksponowanych za dużymi taflami szkła i dobrze widocznymi z ulicy, natomiast piętra zostały zaprojektowane jako jednoprzestrzenne pomieszczenia, które można dowolnie dzielić lekkimi ściankami.  W centralnej części budynku umieszczono zielone patio oraz kawiarnię z tarasem, sprzyjające spotkaniom i odpoczynkowi. 
ZETO to futurystyczna oprawa dla pierwszych komputerów, funkcjonalna i estetycznie wyrafinowana, bazująca na op-artowskim zestawieniu czerni i bieli oraz geometrycznych form (kół, kwadratów), o wyważonych proporcjach i harmonijnych, horyzontalnych podziałach elewacji. Na podstawie tego projektu opracowano cały system modułowy dla kolejnych ośrodków obliczeniowych, uwzględniający najmniejszą jednostkę EMC, zakładający wariantowość materiałów konstrukcyjnych i wykończeniowych, a także obejmujący wyposażenie technologiczno-meblowe (np. ETOB przy ul. Legnickiej to zmodyfikowana wersja ZETO). Wyspecjalizowana pracownia Tarnawskich we wrocławskim „Miastoprojekcie” przygotowała ponad 20 koncepcji budynków, powiązanych z elektroniczną techniką obliczeniową, w tym m. in. centra obliczeniowe w Lubinie, Gdańsku czy Krakowie.Bazując na doświadczeniach zdobytych przy tych ośrodkach, architekci podjęli się zaprojektowania w pełni skomputeryzowanego centrum elektronicznych badań diagnostyki medycznej. Pierwszy taki budynek, stanowiący fragment planowanej ogólnokrajowej sieci, stanął we Wrocławiu – wzniesiony w latach 1976-1977 Dolmed, inspirowany zaawansowanymi japońskimi technologiami, był pierwszym tego typu obiektem w całej Europie Środkowschodniej i do dziś pozostaje jednym z najlepiej wyposażonych ośrodków profilaktycznych badań diagnostycznych w Polsce. Ultranowoczesnej funkcji podporządkowano formę architektoniczną: zasadniczą cześć budynku stanowi odwrócony, przeszklony ostrosłup (z pasami okien w aluminiowych ramach o złotawo-brązowej barwie), do którego na zasadzie kontrastu dostawiono okrągłą klatkę schodową, przypominającą basztę oblicowaną łamanym kamieniem. Całość imponuje starannym wykonaniem i zastosowaniem wysokiej jakości materiałów wykończeniowych: marmur, granit, witromozaiki, okładziny z desek modrzewiowych, aluminium itd. Architekci zadbali również o umeblowanie i wyposażenie wnętrz, a także o otoczenie wolno stojącego budynku, przy którym powstały tarasy, kwietniki, geometryczne trawniki oraz fontanna. W tym centrum medycznym Tarnawscy połączyli nowoczesną technologię z wyrafinowaną estetyką – Dolmed można dziś uznać za ikonę nurtu high-tech, wyjątkową na tle polskiej architektury lat 70. Tę stylistykę rozwijali w kolejnych latach przy projektowaniu ZETO 2 we Wrocławiu czy centrum medycznego w Bytomiu (oba niezrealizowane), natomiast w latach 80. dostrzec można w twórczości Tarnawskich wpływy postmodernizmu, przede wszystkim w koncepcjach biurowców i domów handlowych. Jednak najważniejszym etapem w ich karierze wydaje się być samodzielna praca przy projektowaniu skomputeryzowanych ośrodków obliczeniowych i centrów elektronicznych – znajomość nowych technologii, estetyczna wrażliwość i umiejętność znalezienia adekwatnej formy architektoniczej doprowadziła do powstania obiektów wyjątkowych: budynki Anny i Jerzego Tarnawskich są jak perfekcyjnie działające urządzenia, podporządkowane jednak nie tylko specjalistycznej funkcji, ale również potrzebie stworzenia miejsc przyjaznych użytkownikom, emanujących spokojem i celowością, na przekór wszechobecnej technicyzacji. 

Agata Gabiś




  




Kapituła konkursu
Jadwiga Grabowska-Hawrylak - laureatka Honorowej Nagrody SARP (1974)
Maciej Hawrylak - prezes SARP O/Wrocław, przewodniczący
Stefan Müller – laureat Honorowej Nagrody SARP Wrocław (2011) 
Tadeusz Zipser - laureat Honorowej Nagrody SARP (1986)