PL EN

Na wystawie zaprezentowane zostaną budowle hydrotechniczne służące żegludze, ochronie przeciwpowodziowej, gospodarce wodnej, energetyce etc., których zespół czyni z Wrocławskiego Węzła Wodnego dzieło wyjątkowe w skali Europy. Niewiele jest bowiem stopni wodnych, które tak jak np. Śródmiejski, doskonale dokumentują procesy interakcji dokonującej się na przestrzeni stuleci miedzy rzeką a lądem, procesów, które z jednej strony wykształciły wielki ośrodek miejski, a z drugiej, z rzeki – tworu natury – uczyniły dzieło kultury.

Przybliżamy śluzy, które jak Mieszczańska, Piaskowa, Różanka czy Rędzin ilustrują proces rozwoju myśli technicznej na polu budownictwa wodnego od XVIII po XX wiek, otwierając zarazem karty historii kanalizacji Odry, od Koźla po Wrocław. Jaz systemu Poirée, zwany jazem Psie Pole, to dzisiaj jedyny świadek odrzańskich jazów kozłowo-iglicowych, a źródłem informacji pozostają we Wrocławiu także jazy takie, jak te przy wrocławskich elektrowniach wodnych, jaz segmentowy Różanka z 1906 roku czy wyjątkowy na rzekach Europy jaz segmentowo-iglicowy Rędzin z lat 1913–1917, z wyjątkowym i nadzwyczaj dzisiaj cennym wyposażeniem technicznym mostu jazowego czy maszynowni usytuowanych w głowicach filarów.

Kwitnąca w XIX i do lat siedemdziesiątych XX wieku żegluga odrzańska pozostawiła po sobie dzieła wyjątkowe. To bogaty katalog portów i przystani odrzańskich, stoczni rzecznych, także jednostek pływających, na podstawie którego konstruowane jest we Wrocławiu wyjątkowe Muzeum Odry, zasadzone na zabytkowym holowniku parowym „Nadbor”, na dźwigu pływającym „Wróblin”, na barce towarowej „Irena”, na dwu promach odrzańskich.

Dzieła kultury technicznej nanizane na Odrę wrocławską znakomicie wpisują się w tegoroczne hasło Festiwalu Architektury „Miasto płynie”, odkrywając nam rzekę znaną i nieznaną, wielką europejską drogę wodną, dzisiaj porzuconą, ale wciąż kryjącą w sobie ogromny potencjał gospodarczy, społeczny, kulturowy. Jeśli w dyskursie o przyszłości Odrzańskiej Drogi Wodnej odwoływać się możemy ku różnym rezerwom wzrostu, to taką stanowi również dziedzictwo w kamień i stal zaklęte. Dziedzictwo to chcemy odkrywać, przywracać mowę świadkom historii, starym budowlom, wciąż nam służącym, starym statkom, prezentować ludzi, dla których Odra była miejscem pracy i domem


Stanisław Januszewski, założyciel i prezes Zarządu Fundacji Otwartego Muzeum Techniki, historyk techniki, autor koncepcji Otwartego Muzeum Techniki we Wrocławiu, założyciel Muzeum Odry FOMT, emerytowany profesor Politechniki Wrocławskiej, autor ponad 300 publikacji z zakresu historii techniki i archeologii przemysłowej, w tym Rodowodu polskich skrzydeł, Wynalazków lotniczych Polaków 1836–1918, Zabytków techniki. Wyróżniony „Błękitnymi Skrzydłami” 2012, najwyższym honorowym wyróżnieniem lotniczym przyznawanym przez Krajową Radę Lotnictwa i redakcję „Skrzydlatej Polski”, Złotą Lotką Klubu Lotników „Loteczka”, zasadzeniem dębu w Alei Chwały Lotnictwa Polskiego, honorowym członkostwem Klubu Pilotów Doświadczalnych, w 2006 r. wyróżniony nagrodą „Przyjaznego brzegu” speaker Dolnośląskiej Akademii Lotniczej, twórca formuły Międzynarodowego Studium Archeologii Przemysłowej, którego pięć edycji ukończyło ok. 70 muzealników i konserwatorów zabytków techniki.


Tekst: Stanisław Januszewski, FOMT



Zdjęcie: Wioletta Wrona-Gaj, FOMT