PL EN

Termin: 04.10, czwartek, g. 10.00

Lokalizacja: Wrocław, ul. Świątnicka

Prowadzenie wycieczki: Robert Gawłowski

fot. archiwum własne MPWiK S.A. we Wrocławiu


Główną przyczyną podjęcia decyzji o budowie pompowni Świątniki we Wrocławiu była konieczność rezygnacji z poboru wody rzecznej. Zakażona woda z rzek była często przyczyną epidemii w dużych miastach. Na początku 1893 roku wrocławski magistrat przedstawił propozycję rozpoczęcia wierceń w poszukiwaniu wody gruntowej w okolicach miasta.


Wiercenia wykonane w niecce Odry wykazały bogate zasoby wody, charakteryzujące się dużą zawartością żelaza i zawartością CO2. Zaletą była też stała temperatura wody (13°C) oraz brak bakterii i kamienia. Królewski Radca Budowlany Adolf Thiem z Lipska, który miał zaopiniować plany stworzenia nowego ujęcia i ocenić koszty, poparł możliwości poboru wody z doliny w widłach Odry i Oławy.


W połowie 1897 roku magistrat przedstawił radzie miejskiej wniosek o rozpoczęcie budowy. Projekt nowego ujęcia wody i nowych obiektów powierzono Thiemowi. Przewidywał on budowę ciągu studni rurowych równolegle do biegu Odry oraz nowej stacji pomp. Trzeba było ułożyć także dwa rurociągi zbiorcze wzdłuż studni i dwie magistrale tłoczne do starego zakładu. Koszty oszacowano na 2,5–3 mln marek. Pompownię planowano postawić na sztucznie podwyższonym wzgórzu, co miało zabezpieczyć ją przed zalaniem w czasie powodzi. W maszynowni pompowni miały znaleźć się trzy parowe zespoły pompowe, które mogły przepompować Na Groblę 30 tys. m3 wody na dobę. Ostatnim obiektem, który miał powstać na Świątnikach, był odżelaziacz.


Przygotowany przez Thiema projekt od razu wywołał burzę. Dyskusje krążyły wokół kosztów, rozwiązań architektonicznych i skromnej architektury zabudowań. Na polecenie zarządu miasta naniesiono poprawki. Zmniejszono liczbę studni, zabudowaniom nadano romantyczno-regionalny styl, a odżelaziacz przeniesiono do zakładu Na Grobli. Kolejną zmianą była budowa na wzgórzu dwóch studni zbiorczych zamiast jednej. W punktach kulminacyjnych miały stanąć malowniczo prezentujące się wieże odpowietrzające. Inaczej też rozwiązano wyposażenie stacji pomp i kotłowni. Tak skorygowany projekt rada miejska zatwierdziła 12 grudnia 1901 roku.


Prace ruszyły na początku 1902 roku. Postawiono budynki mieszkalne dla kadry technicznej, utwardzono nawierzchnię, wymieniono most na rzeczce Zielonej i zamówiono ponad 2034 tony rur, których łączna długość wynosiła 13,3 km. Konieczne były przerwy, m.in. z powodu plagi żab, wylewu rzek i lipcowej powodzi w 1903 roku. Prace przy studniach zakończono dopiero w roku 1906.


Woda gruntowa popłynęła po raz pierwszy z wodociągu Świątniki do wodociągu Na Grobli 23 grudnia 1904 roku, a już 29 grudnia stacja pomp zaczęła tłoczyć wodę także północną magistralą i wodociąg Na Grobli rozpoczął produkcję prawie w całości bazującą na wodzie gruntowej. Całkowity koszt inwestycji przekroczył 4,6 mln marek. Ujęcie było rozbudowywane aż do 1945 roku. Do dzisiaj korzysta z niego nowa pompownia na Świątnikach, wybudowana obok tej zabytkowej. Ma ona duży wkład w produkcję wody dla Wrocławia.


Na terenach wodonośnych można podziwiać wysokie wieże odpowietrzające, a na Świątnickim Wzgórzu znajdziemy malownicze zabudowania z początku XX wieku. We wnętrzu pompowni zachowany został oryginalny wystrój z siedmioma maszynami parowymi.