PL EN

Terminy:

Spacer I - 30.09, niedziela, g. 12.00

Spacer II - 01.10, poniedziałek, g. 17.00

Spacer III - 03.10, środa, g. 17.00

Lokalizacja: Wałbrzych

Prowadzenie wycieczek: pracownicy Parku Wielokulturowego Stara Kopalnia

fot. materiały własne PWSK


Wałbrzych jest jednym z najprężniej rozwijających się ośrodków przemysłowych Dolnego Śląska. Górnictwo węgla kamiennego na tych ziemiach udokumentowane zostało w źródłach pisanych już w XVI wieku. Przez stulecia rozwijało się tu też drobne włókiennictwo, jednak dopiero rozwój kopalni głębinowych w połowie XIX w. na dobre zmienił krajobraz regionu. W tym samym czasie powstały w Wałbrzychu znane w całych Prusach, a później w całym Cesarstwie Niemieckim – fabryki porcelany. Wraz ze wzrostem wydobycia pojawiły się inwestycje w infrastrukturze kolejowej, a rozrastające się miasto otrzymało odpowiednią infrastrukturę miejską.

Kopalnie węgla kamiennego działały w Wałbrzychu jeszcze do 1993 roku, pod koniec lat 90. zamknięto je wszystkie. To jest niegramatycznie, proponuję: Wielowiekowa tradycja górnicza skończyła się wraz z latami 1993 – 1996, gdy wskutek restrukturyzacji zamknięto wszystkie wałbrzyskie kopalnie. Po nich upadły zakłady porcelany i związane z nimi przedsiębiorstwa. W ten sposób miasto stało się jednym z największych ośrodków w Polsce z ogromną ilością zabytkowej, często bezcennej zabudowy przemysłowej. Przez ostatnie 20 lat dla wielu z tych obiektów i zespołów obiektów wymyślono nowe funkcje, kolejne nadal czekają na lepsze czasy. Nie podoba mi się to ostatnie zdanie w takiej formie, po pierwsze są w nim powtórzenia, po drugie upieram się przy odnaleziono lub nadano, ponieważ wymyślono ma wydźwięk pejoratywny w tym kontekście (to jest proces, a nie potrzeba chwili) Tkanka miasta poprzecinana jest tu fabrykami, wieżami nadszybowymi, zabudową kopalni, warsztatami, obszarami rekultywacji. Z ciekawostek warto przytoczyć fakt, że z około dwustu zabytkowych obiektów górniczych wpisanych do rejestru zabytków w Polsce blisko sto zlokalizowanych jest w samym Wałbrzychu. To tu znajduje się prawdopodobnie najstarsza w Polsce i jedna z najstarszych w Europie elektryczna maszyna wyciągowa (szyb Irena), tu zlokalizowana jest najstarsza w Polsce wieża nadszybowa typu malakow (szyb Wojciech) i prawdopodobnie ostatni na świecie zabytkowy zakład przeróbki mechanicznej z trzema etapami przetwórczymi: sortownią, płuczką i flotacją (kopalnia Julia, Park Wielokulturowy Stara Kopalnia), a także jedyny na świecie kompleks pokopalniany, gdzie zachowały się obok siebie (wzniesione w ramach spójnego projektu) trzy wieże nadszybowe typu malakow. W Wałbrzychu znajduje się też najstarsza na kontynencie europejskim sztolnia spławna używana w górnictwie węgla kamiennego – Lisia Sztolnia.

Spacery historyczne, prowadzone przez pracowników PWSK w ramach tegorocznej edycji Dolnośląskiego Festiwalu Architektury, przeniosą zainteresowane osoby w świat tętniący przemysłem, gdy miasto żyło w rytmie wydobywanego czarnego złota i wytwarzanego białego złota – porcelany. Będzie to też opowieść o niezwykłych miejscach i architekturze w strukturach współczesnego miasta


Spacer I - Śladami zaginionej architektury i infrastruktury przemysłowej

Trasa spaceru obejmuje dzielnice Biały Kamień i Stary Zdrój, a przecina dawną kopalnię Julia, pozostałości po najstarszych kopalniach śródmieścia Wałbrzycha, wlot do najstarszej na kontynencie europejskim sztolni spławnej używanej w górnictwie kamiennym, a także pozostałości po jednym z największych zakładów porcelany w Polsce. Trasa biegnie wzdłuż linii kolejowej, ukazując dodatkowo zabytkowe dworce i elementy infrastruktury kolejowej.


Spacer II -  Fabryki porcelany i ich wyroby – szlakiem białego złota (spacer i prezentacja)

Kiedy pojawiły się pierwsze fabryki porcelany w Wałbrzychu? Dlaczego tu? Co wytwarzały? Co dziś z nich pozostało? Dwugodzinny spacer wystartuje z Centrum Ceramiki Unikatowej Parku Wielokulturowego Stara Kopalnia, a zakończy się w centrum miasta przy porcelanie Krzysztof. Połączony będzie z krótką prezentacją ukazującą, w jakich obszarach miasta działały fabryki porcelany i jak zmieniała się ich zabudowa.


Spacer III - Małe zakłady wydobywcze – szlakiem czarnego złota

Górnictwo wałbrzyskie to przede wszystkich kilkanaście niewielkich kopalni głębinowych, które po wojnie połączone zostały w duże przedsiębiorstwa wydobywcze. Szlak czarnego złota odsłoni przed nami trzy z mniejszych kompleksów architektonicznych: zabudowę Szybów Siostrzanych i szybów Gabriel oraz Irena (z niezwykłą maszyną wyciągową). Z okazji festiwalu DoFA organizujemy spacer obejmujący całą zabudowę szybu Irena wraz z przyległą maszynownią i halą wentylatorów oraz wnętrzami tych budynków.