PL EN

Termin: 02.10, wtorek, g. 14.00

Lokalizacja: Wrocław, ul. Fabryczna

Prowadzenie wycieczki: Koło Naukowe Ochrony Dziedzictwa Przemysłowego Industria

fot. Dominika Oleś


Wąskie uliczki, małe placyki, wewnętrzna komunikacja szynowa. Teren tętnił życiem, dzieci chodziły tu do żłobka, przedszkola i szkoły, a popołudnia spędzały w zakładowym domu kultury. Ich rodzice codziennie, śpiesząc się do pracy, mijali ceglane hale zwieńczone ogromnymi świetlikami. To nie opis miasta, lecz Państwowej Fabryka Wagonów „Pafawag”, przed wojną było to przedsiębiorstwo Linke-Hofmann-Werke.


W latach 40. XIX wieku we Wrocławiu powstały dwa zakłady przemysłowe produkujące wagony: Gottfrieda Linkego oraz Ernsta Hofmanna. Konkurujące jednostki połączyły się, tworząc jedną z największych spółek wytwarzających wagony oraz lokomotywy. Fabryka rozbudowała się na Muchoborze Małym, przy dzisiejszej ulicy Fabrycznej. Rozwijająca się dynamicznie spółka przyjęła nazwę Linke-Hofmann-Werke. Był to jeden z największych na świecie zakładów produkujących wagony i lokomotywy. Fabryka zajmowała się też innymi zleceniami, m.in.: produkowała samoloty dla armii niemieckiej w czasie I wojny światowej czy systemy napędowe do rakiet V2 w trakcie II wojny światowej. Czarną kartą w historii zakładu jest rok 1944, wtedy na jego terenie powstała filia obozu koncentracyjnego Gross-Rosen (Arbeitslager) Breslau II. Więźniowie zatrudnieni byli przy produkcji i naprawie wagonów.


W 1945 roku fabryka została odbudowana ze zniszczeń wojennych i otrzymała nazwę Państwowej Fabryki Wagonów „Pafawag”. Zakład pomimo zniszczeń został odbudowany i znowu stał się jednym z największych wrocławskich zakładów przemysłowych. Państwowa Fabryka Wagonów „Pafawag” w latach 70. XX wieku zatrudniała prawie 8 tys. pracowników. W latach 90 XX wieku założenie przejął prywatny inwestor, produkcję znacząco ograniczono. Był to okres szczególnie trudny dla założenia, to właśnie wtedy pogorszył się stan techniczny obiektów. W 2005 roku na terenie spółki powstał Wrocławski Park Przemysłowy o powierzchni prawie 130 ha. Hale są stopniowo poddawane rewitalizacji. Co ważne, produkcję kolejową udało się zachować do czasów współczesnych, a większość wyrobów przeznaczono na eksport. Jest to również miejsce rozwoju małych i średnich przedsiębiorstw, które w zrewitalizowanych halach znalazły swoją przestrzeń do rozwoju.


Mimo wielu przebudowań, zniszczeń wojennych, wyburzeń, kradzieży i nieprawidłowego użytkowania układ przestrzenny zakładu pozostał nadal czytelny, niewiele różni się od pierwotnego założenia. Większość historycznych zabudowań zachowała swój pierwotny charakter i stanowi unikatowy, ze względu na skalę, przykład dużego zakładu przemysłowego z końca XIX i początku XX wieku.


Wycieczka na teren Wrocławskiego Parku Przemysłowego jest okazją do obejrzenia monumentalnych gmachów fabryki lokomotyw. To możliwość spaceru wąskimi uliczkami pod nastawnicami suwnic oraz szansa obejrzenia od wewnątrz imponujących hal krytych świetlikami, gdzie nadal odbywa się produkcja.